Kijken door de ogen van een hond

Nooit spontaan bij iemand op bezoek kunnen, boodschappen doen of een wandeling maken. Omdat je altijd iemand nodig hebt om je daarbij te helpen. Voor blinde en slechtziende mensen zit het dagelijks leven vol beperkingen. Geleidehonden brengen daar verandering in.

TEKST: ELLEN EGGINK | FOTO'S: WILLEM BLAUW

Speciaal getrainde honden zorgen ervoor dat mensen met een visuele handicap redelijk normaal in de maatschappij kunnen functioneren. Ze leiden hun baas door het verkeer, wijzen speciale plekken aan en ontwijken obstakels. In het onderstaande artikel vertelt Petra Jongeneelen over de bijzondere samenwerking met haar geleidehond Kosja. Ze heeft geluk, want de wachtlijst voor een geleidehond is lang. Jaarlijks kan KNGF Geleidehonden 60 honden opleiden, mede dankzij een bijdrage van Exxon-Mobil's aromatenfabriek in Rotterdam.

Nieuwsgierig komt Kosja aanlopen. Even snuffelen aan het bezoek, dan is het nieuwtje ervan af. De blonde Labrador verdwijnt de tuin in en ploft op het gras. Petra volgt even later. Ze draagt twee mokken koffie voor zich uit. We gaan een hekje door, daarna een trapje af naar het terras aan het water.

Sinds haar prille jeugd is Petra Jongeneelen (29) slechtziend. 'Ik kan met één oog nog 3% zien. Dat is weinig, maar toch iets. Omdat de meeste mensen het verschil niet begrijpen zeg ik soms maar dat ik blind ben.' In en om haar huis heeft Petra haar geleidehond niet nodig. Kosja is dan gewoon een hond als iedere andere. Inclusief ondeugende streken.

Eigenwaarde | Petra kreeg haar eerste geleidehond via KNGF Geleidehonden toen ze begin twintig was. Tot die tijd was ze altijd afhankelijk van anderen. Vervelend, vertelt ze. 'Als slechtziende met een begeleider word je anders benaderd. Mensen richten zich in een gesprek niet tot jou maar tot die ander. Als je afrekent, geven ze het wisselgeld aan je begeleider terug. Of mensen vinden je zielig. Dat merk je doordat ze achter je rug staan te smoezen. Als tiener werd ik daar heel opstandig van. Ik wilde me niet laten helpen en ging alleen weg. Zonder blindenstok, want daar had ik als tiener een afschuw van. Nog steeds trouwens. Je kunt je voorstellen waar dat toe leidde: valpartijen en botsingen. Hartstikke gevaarlijk. Mijn geleidehonden hebben voor mij de deur geopend naar vrijheid en rust. Ik kan dingen nu zelf doen, zonder me te hoeven afvragen of mijn helper daar wel zin in heeft. Een hond vindt het altijd leuk om voor je te werken. Maar de allergrootste plus is dat mensen gedwongen zijn om het met mij te doen. Dat doet iets met je eigenwaarde. Ik heb eindelijk het gevoel dat ik als mens tot mijn recht kom.'

'Mensen en vooral kinderen willen Kosja altijd graag aaien. Dat kan niet altijd, omdat het hem afleidt van het werk dat hij voor mij doet. Vergelijk Kosja maar met de bestuurder van een voertuig. Als je die afleidt, kunnen er voor jou als passagier gevaarlijke situaties ontstaan. Dat gebeurt voor mij, als Kosja niet oplet. Dus... wil je een geleidehond aaien, vraag dan eerst even aan zijn baas of het kan.'

Pittige honden | Ze moest haar eigen oordeel over geleidehonden trouwens flink bijstellen. 'Ik dacht dat het saaie en slome honden waren. Dat is dus niet waar.' Kosja is bijvoorbeeld een pittige hond. Hij houdt van flink doorstappen en laat zich door weinig afleiden. Niet alleen omdat hij daar speciaal op getraind is. Petra: 'Kosja heeft een zekere arrogantie over zich.' En dat is goed. 'Een geleidehond moet de power hebben om een commando te weigeren als een situatie gevaarlijk voor mij is. Ik kan dat zelf niet beoordelen. Een commando weigeren, daar heeft een hond lef en durf voor nodig. Om dat te begrijpen moet je je in de psychologie van een hond verdiepen. Voor Kosja ben ik de roedelleider. Hij moet mij gehoorzamen. Ik vraag me nooit af of Kosja terecht of onterecht weigert. Ook niet als ik langer met oversteken moet wachten dan misschien strikt noodzakelijk is. Ik vertrouw Kosja blindelings.'

Als Petra en haar man gaan kamperen, gaat Kosja mee. 'Mijn man brengt ons dan één keer naar de plek van het sanitair, daarna weten we zelf de weg. Even inprogrammeren,noemen we dat.'

Naar de markt | Om te laten zien hoe de samenwerking tussen haar en Kosja verloopt, stelt Petra voor om naar de markt in het centrum van haar woonplaats Roosendaal te gaan. Kosja krijgt zijn speciale tuig aan en is vanaf dat moment onder appèl, oftewel: aan het werk. 'Ik geef hem vanaf nu andere commando's. Commando's die alleen ik mag geven.' Kosja en Petra vormen een goed geolied team. 'Ik vertel Kosja waar we naar toe gaan, hij is erop getraind om voor mij bepaalde plekken te vinden, zoals de brievenbus, de toonbank, een lege plaats in de trein. Het is dus niet zo dat ik maar een beetje achter de hond ga hangen. Ik moet zelf blijven nadenken. Waar zitten we, welke straat moeten we in? Natuurlijk komen we wel eens verkeerd uit. Ach, dan vraag ik toch gewoon aan iemand waar we zitten.'

Kosja en Petra beschikken over een fabelachtig goed geheugen. Plekken waar ze jaren geleden zijn geweest, kunnen ze zonder moeite terugvinden. Petra: 'Dan zeg ik tegen mijn man: "over een paar meter staat rechts een bankje."Hij kan er nog steeds niet aan wennen.'

Op de markt wacht Kosja een flinke beproeving. Hij moet Petra heelhuids door een volkomen chaotische omgeving leiden. Bovendien moet hij een paar plekken opzoeken. Het is geen probleem voor de geleidehond. Vastberaden voert hij zijn missie uit. Hij loodst Petra veilig door een wirwar van buggy's, fietsen, benen en langs reclameborden en overhangende luifels. Het gaat allemaal zo snel, dat de gemiddelde marktbezoeker alleen een zelfverzekerde vrouw met een hond voorbij ziet stuiven. Pas als Kosja flink doorduwt, kijken mensen nog eens extra en valt hen het speciale van deze mens/hondcombinatie op.

Bij de pinautomaat springt Kosja even op om Petra met zijn voorpoten de plek van de knoppen te wijzen. Ze voelt zich niet onveilig tijdens het pinnen. 'Ik denk dat een hond wel afschrikt. Zelfs al is het zo'n vriendelijke blonde Labrador.' Kosja heeft daarna de kraam met dierbenodigdheden nog sneller gevonden. Misschien omdat hier iets te halen valt? Terwijl Petra afrekent, lebbert Kosja eens uitgebreid langs een opengevallen zakje lekkernijen. 'Ja, dat merk ik heus wel. Via de beugel aan zijn tuig krijg ik heel wat informatie door,' lacht Petra.

Kosja heeft een ander ruimtelijk inzicht dan een gewone hond. Tijdens zijn training als geleidehond is hem ingeprent dat hij een meter breed is en twee meter hoog. Op die manier houdt hij aan alle kanten voldoende afstand voor zijn baas.

Als we op de markt klaar zijn, lopen we zomaar een rondje door het winkelcentrum. Kosja vindt het een belachelijke actie. Hij levert Petra netjes af bij de winkels waar ze vaak iets koopt. Vandaag moet Kosja doorlopen. Bij de uitgang van de Hema leidt het vreemde gedrag van zijn roedelleider tot een misverstand. Petra wil naar buiten, Kosja wil haar naar de klantenservice brengen. 'Nee Kosja, deur', zegt Petra. Kosja kijkt haar gelaten aan. Wat wil je nou? Om vervolgens blijmoedig het volgende commando uit te voeren. 'Kosja, bus.' Petra glundert. 'Ik eis iedere dag topprestaties van hem en hij doet het zo goed. Ik ben zo trots op hem.'

Zie verder:

Opvallende campagne KNGF Geleidehonden Fonds