Redactioneel

Irreële werkelijkheid

Verderop in dit nummer van Reflex leest u een impressie van de recente, mede door ExxonMobil gesponsorde fotomanifestatie Breda Photo. Het thema 'onwerkelijke schoonheid' verwijst naar het belangrijkste kenmerk van (beeldende) kunst in het algemeen, dus ook van artistieke fotografie: de dubbele bodem. Fotografen registeren wat ze zien, maar het resultaat van hun werk is nooit een exacte weergave van de werkelijkheid. Met andere woorden: wie een foto bekijkt wordt op het verkeerde been gezet. Dat geldt zeker voor de creatieve beelden die tijdens Breda Photo werden geëxposeerd, maar eigenlijk ook voor reportagefoto's die we in de krant aantreffen. Een foto van een oorlogssituatie of een rampgebied, een opname van een induttende politicus in het parlement of een impressie van vrolijk spelende kinderen in een grauwe achterstandswijk, het is vrijwel nooit zomaar een beeld maar meestal een statement.

De werkelijkheid is overigens ook minder reëel dan zij lijkt. Dat ligt niet aan de werkelijkheid zelf maar aan de mens die kijkt en – vooral – interpreteert. We zijn niet objectief. Die slapende politicus bevestigt een hardnekkig vooroordeel; de fotograaf haakt er alleen maar op in. Die spelende kinderen zijn een teken van hoop. Wie kennis neemt van op zich harde feiten en cijfers, verbindt die dus direct met de eigen mening. Daardoor worden ze automatisch subjectief. Wat te denken van een nieuwe campagne van UNICEF, verbonden met het statistische gegeven dat wereldwijd één op de vijf meisjes geen onderwijs krijgt? Dat is natuurlijk schandalig veel en er is geld nodig om deze misstand te bestrijden. Aan de andere kant: sinds het begin van de vorige eeuw is op onderwijsgebied enorm veel vooruitgang geboekt, waardoor nu maar liefst vier op de vijf meisjes onderwijs krijgen. Kortom, dezelfde feiten brengen twee tegengestelde boodschappen: een negatieve en een positieve.

Dit fenomeen bevordert spraakverwarring en bemoeilijkt de oplossing van maatschappelijk gevoelige vraagstukken. Is de hoge economische groei in landen als China en India goed? Moeten we blij zijn met individuele keuzevrijheid? Is de ontdekking van nieuwe geneesmiddelen voor tot dusver onbehandelbare ziektes een zegen?

Op het eerste gezicht moet het antwoord op deze vragen bevestigend zijn. Maar je kunt ook een negatief antwoord geven, omdat elk van deze veranderingen vraagstukken met zich meebrengt: voor het milieu, voor het algemeen belang en de sociale samenhang in de samenleving en voor de betaalbaarheid van de gezondheidszorg.

Of we dit soort uitersten met elkaar weten te verzoenen hangt af van de manier waarop we naar de werkelijkheid kijken. Genuanceerd, niet dogmatisch en met oog voor verschillende standpunten en invalshoeken. Immers, om met de beste Nederlandse voetballer aller tijden te spreken: elk voordeel heb z'n nadeel (en omgekeerd).

Anton Buys