Een enorm en complex systeem

ExxonMobil CEO Rex Tillerson spreekt in Nederland over de energiesector

In april bracht Rex Tillerson een bezoek aan Nederland. Hij sprak onder andere met premier Balkenende en EU-voorzitter Barosso. Zijn eerste publieke optreden buiten de Verenigde Staten als CEO van ExxonMobil vond plaats op de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hier sprak hij op uitnodiging van de Economische Faculteitsvereniging Rotterdam over hoe vanuit het bedrijfsleven aan gekeken wordt tegen de machtsverschuivingen in de wereldwijde energiesector en de gevolgen die deze voor de nabije toekomst zullen hebben.

TEKST: MIRJAM DE LEEUW| FOTO'S: TOM KROEZE

'Alles begint met een visie', ving Rex Tillerson zijn toespraak aan. 'Welke doelstellingen willen wij, energiebedrijven, eigenlijk realiseren? Als eerste is dat economische en persoonlijke vooruitgang. Dit betekent echter niet voor de hele wereld hetzelfde. In de geïndustrialiseerde landen staat het voor een betere kwaliteit van leven, maar in de ontwikkelingslanden gaat het om iets veel basalers: overleven. De beschikbaarheid van schone, betrouwbare en betaalbare energie is essentieel als we de armoede in de wereld willen verminderen, de levensstandaard verbeteren en overal welvaart brengen.

Een tweede gezamenlijke doelstelling is de bescherming van ons leefmilieu. Het is voor iedereen van het allergrootste belang om de impact van het menselijk handelen op de ecosystemen zo beperkt mogelijk te houden. De olie- en de gasindustrie is letterlijk gegrondvest in het milieu. Adequate aandacht hiervoor is dus een sine qua non, voor de energiesector.'

Harde realiteiten | Om deze doelstellingen te kunnen realiseren, moeten we rekening houden met een aantal harde realiteiten. De eerste daarvan, benadrukte Rex Tillerson, is de stijging van de energievraag. 'In 2030 zal de wereldwijde behoefte aan energie 50% groter zijn dan die van vorig jaar. 80% van die groeivraag zal uit de minder ontwikkelde delen van de wereld komen. Zo zal de energie behoefte door de opkomende economieën in Azië alleen al met 150% stijgen. Om aan die grote energievraag te kunnen voldoen zijn enorme investeringen, nieuwe hulpbronnen en technologische ontwikkelingen nodig. Daarnaast zal de emissie van zo genoemde broeikasgassen toenemen. Sinds de negentiende eeuw zijn de concentraties CO2 in de atmosfeer met ongeveer 30% gestegen. Als het gebruik van fossiele brandstoffen stijgt, zeker in de Derde Wereld, dan zal de uitstoot van kooldioxide blijven toenemen. Wetenschappelijk onderzoek is nog gaande, maar de rol van broeikas gassen bij klimaatverandering is wellicht niet onbelangrijk. Ingrijpen is dus gerechtvaardigd.

<Wind-, zonne-energie en biobrandstoffen leveren geen betekenisvolle oplossing voor de wereldwijde problematiek van vraag en aanbod van energie, omdat de wereldwijde behoefte zo enorm groot is.>

Ten slotte is het niet eenvoudig om echt relevante, breed ondersteunde en duurzame veranderingen in de wereldenergievoorziening te realiseren. Het gaat hier om een enorm en een complex systeem. In deze omvangrijke wereldmarkt is de invloed en relevantie van lokaal of regionaal energiebeleid be perkt. Steeds blijkt weer dat lokale pogingen om kunstmatig invloed uit te oefenen op een, op zich goed functionerend, marktsysteem niet alleen ineffectief zijn, maar zelfs contraproductief. De reusachtige omvang van de wereldenergiemarkt heeft ook gevolgen voor alternatieve energiebronnen en de bijbehorende technologie. Wind-, zonneenergie en biobrandstoffen leveren geen betekenisvolle oplossing voor de wereldwijde problematiek van vraag en aanbod van energie, omdat de wereldwijde behoefte zo enorm groot is.'

<In deze omvangrijke wereldmarkt is de invloed en relevantie van lokaal of regionaal energiebeleid beperkt.>

Dromen en doelen realiseren | Wat doen we nu in de periode tussen het heden en de toekomst, waarin alleen technologie ons de fundamentele oplossing voor het energievraagstuk pas echt zal kunnen leveren? 'Allereerst', laat Rex Tillerson weten,'moeten energieoplossingen economische oplossingen zijn, dat wil zeggen: breed toepasbaar, duurzaam en technisch én commercieel haalbaar. Dit is de beste manier om een balans te vinden tussen economische vooruitgang en milieubehoud. Voor duurzame economische groei moeten we een evenwicht vinden tussen de beschikbare energiebronnen, onze dromen en doelstellingen, en de prijs die de consument bereid is te betalen. Om dit te bewerkstelligen is een ongestoorde marktwerking de beste manier, omdat we alleen op die manier in staat zijn om betrouwbare gegevens te verzamelen over de kosten en baten van energievoorziening, en om met de meest praktische oplossingen te komen. Markten die met minimale bemoeienis hun werk doen blijken ook de beste voedingsbodem voor creativiteit en innovatie.'

'Maar terwijl we ernaar streven om die balans te vinden, moeten we ook blijven proberen om de genoemde realiteiten te veranderen. Techniek en technologie spelen hierin een enorm belangrijke rol. Technologische doorbraken uit het verleden, zoals steeds schonere brandstoffen en efficiëntere motoren, seismisch onderzoek en nieuwe boortechnieken, hebben een enorme bijdrage geleverd aan de bescherming van het milieu én aan de verhoging van de energieproductie. En ook in de toekomst zullen technologische doorbraken ons in staat stellen aan de groeiende energievraag te voldoen en tegelijkertijd de nadelige gevolgen voor het milieu te verminderen.'

Oplossingen voor energie én milieu | De vrije markt dwingt de energiebedrijven om technologisch én economisch haalbare oplossingen voor onze energieproblemen te vinden.

Een eerste bijdrage hieraan is hogere energie-efficiency. Rex Tillerson: 'Efficiency betekent dat je normaal de dingen blijft doen die je moet doen, alleen tegen een lager energieverbruik. Dit is dus niet hetzelfde als energiebesparing, waarbij je dingen niet doet om zo je energieconsumptie naar beneden te dwingen. Door efficiënter om te gaan met onze olie- en gasreserves kunnen we hun levensduur verlengen en tegelijk de kosten drukken. Als iedereen efficiënter met elektriciteit omgaat, heeft dat ook tot gevolg dat we zuiniger omspringen met de resources, die meestal uit gas of steenkool bestaan. Minder energieverbruik verlaagt ten slotte ook de emissies en heeft dus een positieve invloed op het milieu.'

'Een tweede bijdrage', vervolgde de nieuwe ExxonMobil-voorzitter, 'is de ontwikkeling van wetenschappelijk verantwoorde standaarden, die ervoor kunnen zorgen dat milieumaatregelen ook inderdaad werken. Duidelijke en werkbare richtlijnen, die zo flexibel zijn dat ze milieueffecten maximaliseren en tegelijk de kosten minimaliseren, vormen de beste garantie tot succes.'

Een derde belangrijke bijdrage is onderzoek naar schone en commercieel verantwoorde technologieën. Voor het ontwikkelen van kosteneffectieve energiebesparende technologie zijn immers forse investeringen in research en development nodig.

De laatste bijdrage, voor de hele wereld van belang, is het versterken van de energy interdependence, de koppeling van verschillende energieleverende systemen en netwerken. Rex Tillerson: 'Wereldmarkten voor grondstoffen als aardolie zijn bijzonder gevoelig en reageren meteen op gebeurtenissen en ontwikkelingen waar ook ter wereld. We moeten daarom zorgen dat we niet van één leverancier of energiebron afhankelijk worden. Door de orkanen Rita en Katrina werd maar liefst 25% van de totale raffinagecapaciteit van de Verenigde Staten buiten werking gesteld. Het bestaan van een open, vrije en concurrerende markt stelde ons in staat vrijelijk en met wederzijds profijt handel te drijven met Europa. Als gevolg daarvan hoefden slechts weinig Amerikanen te lijden onder gebrek aan brandstof. Helaas hebben veel Amerikaanse beleidsmakers dit alles verkeerd opgevat en pleiten zij nu wat energie betreft voor totale onafhankelijkheid.

Zulk protectionistisch beleid geeft echter valse zekerheid en valse hoop. Alleen door internationale partnerschappen te versterken en uit te breiden kunnen we ons zorgvuldig op dergelijke rampen voorbereiden. Het groeiend belang van vloeibaar aardgas is een goed voorbeeld van hoe dergelijke samenwerkingsverbanden belangrijker worden naarmate de afstand tussen producent en consument van energie groter wordt.' 'Gelukkig lijkt de Europese Unie een andere koers te volgen. Zij benadrukt het belang van interne integratie van nationale markten en van de openstelling van de EU-markt voor buitenstaanders.' 'Dat' besluit Rex Tillerson, 'is een belangrijke stap in de goede richting, die van een groeiende onderlinge afhankelijkheid op energiegebied.'