Het kernwoord is duurzaamheid

In het Antwerpse Provinciaal Instituut voor Milieu Educatie (PIME) in Lier kunnen jongeren actief kennismaken met thema's als afval, bodem, energie, natuur, voeding en water. ExxonMobil steunde het PIME recentelijk met een luchtkwaliteitsproject. Gedragsverandering door middel van bewustwording, daar is het de directrice van het PIME, Gike Neels, om begonnen. 'Jongeren vinden het echt hoog tijd dat er iets gebeurt.'

TEKS T : JAN H. VERBANCK | FOTO' S: STEFAN DE WICKERE

Gedragsverandering begint bij bewustwording en bewustwording begint bij informatie en sensibilisatie. In de Provincie Antwerpen wordt dit beginsel al jaren gestructureerd in de praktijk gebracht bij de uitvoering van het provinciaal beleid inzake natuur- en milieu-educatie. Verschillende instellingen zijn erbij betrokken. Het Provinciaal Instituut voor Milieu Educatie (PIME) in Lier is daarvan waarschijnlijk de bekendste. De leiding is al jaren in handen van Gike Neels.

Natuur versus milieu | Natuur- en milieueducatie moet rekening houden met het verschil in perceptie tussen de beide begrippen die erin liggen opgesloten: natuur en milieu. Gike Neels: 'Natuur is leuk. Dat begrip associeer je met gezonde buitenlucht, vakantie en vrije tijd. Milieu daarentegen doet denken aan rampen, overlast, kosten, verboden en richtlijnen. Niet erg "sexy" dus. Toch moeten we een positieve boodschap brengen als we mensen hun eigen verantwoordelijkheid willen laten nemen. Het kernwoord is duurzaamheid; dat is het kader waarin we werken.'

Hoe gaat een en ander in zijn werk? Allereerst door zogezegd bij het begin te beginnen: jongeren. Zij zijn de belangrijkste doelgroep van het PIME. Leerlingen van tien tot achttien jaar, oftewel scholieren van de derde graad van het basisonderwijs tot en met het volledige secundair onderwijs, kunnen een programma volgen van een hele of een halve dag op het centrum in Lier, onder begeleiding van PIME-medewerkers en speciaal opgeleide vrijwilligers. Omgekeerd bezoeken de medewerkers ook scholen, maar gewoonlijk kadert dat dan in een project. Er is een goed uitgerust documentatiecentrum, dat natuurlijk ook ten dienste staat van leerkrachten die zich willen informeren of een milieu-educatieproject willen opzetten. Het PIME helpt graag mee. 'We hebben ondersteunende projecten voor in de scholen zelf, voor nascholing van leerkrachten, stages en dergelijke.' Het PIME legt in zijn projectbenadering duidelijke accenten. 'Als we het over voeding hebben, zullen we ongetwijfeld ingaan op aspecten als genetische manipulatie, biologisch, vegetarisch eten en dergelijke. Een dag PIME is daarbij slechts een aanzet die tot nadenken moet stemmen. Met de elementen die blijven hangen, kunnen de jongeren zich een mening vormen waar ze echt achter staan. Pas dan wordt het mogelijk dat ze gewoonten veranderen én nadien behouden.'

De focus van het PIME op de middelbare schooljeugd – zeker niet de gemakkelijkste groep – is uniek. Zijn jongeren eigenlijk wel gevoelig voor de problematiek, staan ze ervoor open? 'Zeker wel', meent Gike Neels. 'Jongeren vinden het echt hoog tijd dat er iets gebeurt. Ze ondervinden de problematiek vaak in hun eigen leven. Denk aan de toegenomen allergieën en luchtwegproblemen. Ze zijn natuurlijk kritisch, maar dat is goed, dat mág!'

Ver van mijn bed? | 'Het is hoe dan ook belangrijk om een link te leggen met de eigen belevenissen van jongeren, bijvoorbeeld een actualiteit', weet Gike Neels, 'anders wordt het voor hen een ver-van-mijn-bedshow. PIMEtentoonstellingen en educatieve pakketten gaan daarom uit van vragen als: wat boeit de jongeren? Bij welke aspecten uit hun leefwereld kunnen we aanknopen? Waar hebben zij zelf in hun omgeving eigen keuzemogelijkheden? Vervolgens is de uitwerking interactief en zo attractief mogelijk. Een exposé of tentoonstellingspanelen volstaan niet meer. De jongeren moeten zelf aan bod komen.'

Doen is hier voor het leren dus even belangrijk als lezen en luisteren. Wie een bezoek brengt aan het PIME kan zo maar een bonte groep schooljeugd tegenkomen die net een bezoek brengt aan de interactieve tentoonstelling op de benedenverdieping. Links en rechts staan de deuren van lokalen uitnodigend open. Belangstellende leerlingen kunnen allerlei experimenten en proeven uitvoeren met stoffen en materialen. Het gaat erom jongeren te laten stilstaan bij min of meer verborgen aspecten van het milieu, waar ze uit zichzelf niet eens op zouden komen. 'Door hen zoveel mogelijk aan den lijve te laten ondervinden proberen we hen bewust te maken. Leerlingen lopen bijvoorbeeld gedurende een kwartier op een loopband, terwijl naarmate de gelopen afstand toeneemt steeds meer voedingsingrediënten voorbijflitsen die vanuit verschillende continenten worden aangevoerd. Door symbolisch op een rijtje te zetten wat zich allemaal in een simpel soepblikje bevindt en waar het vandaan komt, sta je erbij stil. Dat is op zich al de moeite waard.

Veldkoffers | Een van de educatieve hulpmiddelen die het PIME ter beschikking staat, zijn de 'veldkoffers'. Het gaat om uitleenbaar materiaal waarmee jongeren de natuur in kunnen trekken om onder meer waterlopen te onderzoeken, de bodem te bestuderen, het bos te verkennen enzovoort. De nieuwste koffer in de reeks, In de wolken, gaat over luchtkwaliteit en kon mede dankzij de steun van ExxonMobil in gebruik worden genomen.

'Dit project bestaat al acht jaar. We hebben veldkoffers voor de verschillende onderwijsniveaus en ze worden op vijf plaatsen in de provincie uitgeleend. Onze partners verstrekken financiële middelen, maar ook externe deskundigheid, zodat we fouten vermijden en de knowhow verbreden. Bestaande modules en maquettes kunnen ook geïntegreerd worden.' Educatie is voor ons elementen aanreiken die tot gedragsverandering kunnen leiden. We geven informatie en wijzen op de gevolgen van bepaalde gedragingen en handelingen om mensen toe te laten gefundeerde keuzes te maken. Uiteindelijk moeten ze dat zelf doen; we willen niets opdringen. Het is hoe dan ook werk voor de heel lange termijn.'