Klimaatverandering: ExxonMobil's visie

"We willen uniforme stabiele prijzen voor kooldioxide"

Het klimaatvraagstuk heeft de actualiteit zelden zo sterk gedomineerd als in de afgelopen maanden. Al Gore's inmiddels met een Oscar bekroonde documentaire An Inconvenient Truth, het Britse Stern-rapport over de kosten van klimaatverandering en klimaatbeleid, de recente publicatie van het vierde klimaatrapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) en de emissiereductieplannen waarover de Europese regeringsleiders het onlangs eens werden, trokken volop de aandacht van media, politici en belanghebbenden. Hoe stelt ExxonMobil zich op in het klimaatdebat?

TEKST ANTON BUYS | FOTO'S GPB EN WILLEM BLAUW

Het gebeurt geregeld dat ExxonMobil in het debat rond klimaatverandering door delen van de milieubeweging, sommige politici en bepaalde opiniemakers bij de 'anderen' wordt ingedeeld, het kamp der ontkenners dat er iets aan de hand zou zijn. De onderneming wordt er ook van beschuldigd financiële steun te verlenen aan denktanks die er vooral op uit zouden zijn het probleem te bagatelliseren.

'Dat is jammer, want er klopt niets van', aldus Nikolaas Baeckelmans, Public Affairs Manager van ExxonMobil in de Benelux. 'We ontkennen helemaal niet dat er een probleem is.' Hij rekent voor: 'Van de ongeveer tachtigduizend mensen die bij ExxonMobil werken, zijn veertienduizend wetenschapper of ingenieur; ruim tweeduizend van hen hebben een doctorstitel. De laatste jaren hebben we meer dan een miljard dollar aan technologieonderzoek en -ontwikkeling besteed. Dat maakt ons zo ongeveer de R&D-kampioen van onze bedrijfstak. Elke discussie over de toekomst van fossiele brandstoffen gaat onze wetenschappers en ingenieurs direct aan. Onze houding tegenover klimaatverandering is al met al strikt wetenschappelijk. Daarom ook is ExxonMobil geen tegenstander van, maar juist al jaren nauw en actief betrokken bij de activiteiten als die van het IPCC.'

De wereld wordt echt warmer | We weten dat de temperatuur, op wereldschaal gemeten, de laatste honderd jaar met gemiddeld ongeveer 0,7 °C is gestegen. Dat de uitstoot van broeikasgassen, in het bijzonder kooldioxide als gevolg van het gebruik van fossiele brandstoffen, in diezelfde periode enorm is toegenomen, staat ook vast. Nikolaas Baeckelmans: 'Er is alle reden om ons hierover bezorgd te maken; de risico's zijn reëel. Veel ecosystemen, in het bijzonder poolgebieden, lijken op te warmen.'

Erkennen dat klimaatverandering risico's met zich mee brengt, moet direct gevolgd worden door risicomanagement. De benodigde aanpak is vergelijkbaar met ExxonMobil's succesvolle veiligheidsbeleid: risico's neem je weg of – als dat niet op een verantwoorde manier kan – beheers je. Daarbij moeten alle aspecten van klimaatverandering en de bijbehorende risico's zorgvuldig worden geanalyseerd, inclusief de kans dat ze zullen optreden, én de kosten en baten van maatregelen zorgvuldig worden gewogen. 'Dat is niet iets voor de verre toekomst. We moeten nu al zuiniger omspringen met fossiele brandstoffen, bestaande technologie inzetten om emissies terug te dringen, de ontwikkeling van nieuwe lage-emissie-technologie bevorderen en – heel belangrijk – het wetenschappelijk klimaatonderzoek steunen om de onzekerheden op dit gebied te verminderen.'

Welke beleidsopties zijn er? | Overheden spelen een cruciale rol in het klimaatbeleid. Er staan hun globaal drie soorten beleidsopties ter beschikking om de emissies aan te pakken. De eerste is normering. Je kunt daarmee het energieverbruik, bijvoorbeeld van ijskasten, auto's of (spaar-)lampen beïnvloeden.
De tweede is de zogenaamde Cap and Trade-systematiek. Bedrijven krijgen daarbij een productie- dan wel emissieplafond toegewezen, de 'cap'. Door met nieuwe technologie en/of efficiencymaatregelen beter te presteren dan de cap, kan wat overblijft als productie- of emissierechten verhandeld worden (Trade). Zo wordt kooldioxide zelf een product, met een prijs. Dit systeem dwingt, aldus de voorstanders, tot innovatie en zuinigheid.
De derde en laatste groep wordt gevormd door heffingen en subsidies. Met accijnzen op (fossiele) brandstoffen, speciale energieheffingen, subsidies voor alternatieve bronnen of brandstoffen, zuinige auto's, e.d. kunnen de marktverhoudingen worden beïnvloed ten gunste van energiedragers en technologieën met relatief lage emissies.

ExxonMobil meent dat klimaatbeleid – ongeacht de gekozen optie – op lange termijn alleen maar effectief kan zijn, als het aan een aantal specifieke voorwaarden voldoet. Nikolaas Baeckelmans somt ze op: 'In de eerste plaats moeten we maximaal gebruik maken van marktwerking, omdat alleen de markt uiteindelijk in staat is te bepalen welke oplossing of technologie levensvatbaar is.
We leggen daarnaast de nadruk op het belang van uniforme en stabiele prijzen voor kooldioxide. Dat is echt heel belangrijk, want als we ergens moeite mee hebben, dan is het aan een instabiel ondernemingsklimaat. Wereldwijde deelname aan het klimaatbeleid is ook essentieel, want klimaatverandering is nu eenmaal geen lokaal vraagstuk. Daarbij moeten de prioriteiten van ontwikkelingslanden serieus worden genomen. En welk systeem we ook invoeren, het moet niet al te ingewikkeld zijn en transparant voor bedrijven en consumenten.'

De duivel en het detail | Welke beleidsopties voldoen aan deze voorwaarden? Heeft Europa bijvoorbeeld met zijn emissiehandelssysteem een stap in de goede richting gezet? ExxonMobil vindt van niet. Het emissiehandelssysteem heeft namelijk tot extreme prijsvolatiliteit geleid. In ongeveer twee jaar daalde de prijs van ruim 30 dollar tot weinig meer dan één dollar per ton CO2. Heffingen zoals een belasting op 'koolstof', die consumenten volgens economen automatisch aanzetten hun energieverbruik te verminderen en/of voor alternatieve hernieuwbare energiebronnen te kiezen, hebben dit nadeel niet; de prijs staat vast en is voor iedereen hetzelfde. 'Maar', waarschuwt Nikolaas Baeckelmans, 'zoals altijd: the devil is in the detail; de ene belasting is de andere niet.'

En subsidiëring? 'Dat ligt eraan waar de subsidies voor bestemd zijn. We steken zelf veel geld en aandacht in fundamenteel onderzoek naar doorbraaktechnologie en vinden het van het grootste belang dat dit breed gesteund wordt, ook door de overheid. Aanloopsubsidies voor innovatieve technologieën kunnen ook heel nuttig zijn. Minder enthousiast zijn we over het langdurig subsidiëren van bestaande alternatieve energiedragers die het zelfstandig niet kunnen redden in de markt.'

< We besparen om te beginnen zoveel mogelijk energie,
want op de korte termijn is dat de beste optie.>

Wat doet ExxonMobil zelf? | Vertellen hoe het moet is één, zelf verantwoordelijkheid nemen is iets anders. Dus wat doet ExxonMobil eigenlijk zelf om de emissies van CO2 terug te dringen?
Nikolaas Baeckelmans: 'Veel. We besparen om te beginnen zoveel mogelijk energie, want op de korte termijn is dat de beste optie. Zo hebben we wereldwijd 85 warmtekrachtcentrales gebouwd die dankzij hun hoge rendement negen miljoen ton CO2 per jaar besparen. Door vier miljoen auto's permanent van de weg te halen bereik je hetzelfde resultaat. In de laatste twee jaar hebben we 800 miljoen euro in nieuwe warmtekrachtprojecten geïnvesteerd. En we gaan daarmee door. We bouwen een nieuwe hoogefficiënte centrale in Antwerpen die voldoende elektriciteit produceert om 300.000 Vlaamse huishoudens van stroom te voorzien. Het afvangen en opslaan van CO2 is ook een veelbelovende oplossing (zie hiervoor De jacht op CO2).
Voorbeelden van door ons gesteund fundamenteel technologieonderzoek zijn de ontwikkeling van nieuwe gistsoorten die veel effectiever ethanol kunnen produceren en goedkopere zonnecellen die veel meer energierendement opleveren. Voor alle duidelijkheid: niets is voor ons taboe, zolang het maar op een economisch verantwoorde manier bijdraagt aan de oplossing van dit belangrijke vraagstuk.'