Tillen, Lichten, Hijsen, Heffen

Managen van zware hijs- en transportklussen

Grote gevaartes op een fabriek, zoals destillatietorens of opslagtanks, krijgen soms een andere plek. Bijvoorbeeld omdat ze aan vervanging toe zijn of onderhoud nodig hebben. Een machine van meer dan zevenhonderd ton verplaats je echter niet zomaar. Voor dergelijke klussen laat ExxonMobil groot materieel aanrukken. Maar niet voordat er een uitgebreid projectplan is opgesteld. Veiligheid speelt daarin de hoofdrol.

TEKST ROB VISSERS | FOTO'S SJAAK VAN DER STEEN

Sjaak van der Steen, Rigging Specialist voor ExxonMobil, is expert op het gebied van verticaal en horizontaal transport. Zijn standplaats is de raffi­naderij in Rotterdam, zijn werkgebied Europa. Als er iets van enige omvang van A naar B verhuist, is hij van de partij. 'De meeste aandacht vragen turnarounds – het periodieke groot onder­houd aan fabrieken – en nieuwbouw­projecten', aldus Sjaak van der Steen. Samen met andere collega's beoordeelt hij de transportplannen van de plants. 'Daarbij kijkt ieder vanuit zijn eigen discipline of het project voldoet aan alle eisen. Dat betekent dat het in de eerste plaats veilig moet zijn voor mens en installaties.' Daarnaast geeft hij adviezen aan collega's. 'Ik ga er vanuit dat er voor ieder probleem een oplossing is', glimlacht hij. 'Dat is de uitdaging.'

Transport op maat | 'Op de raffinaderij beschikken we alleen over kleine hijsinstallaties', vertelt Sjaak van der Steen. 'Dat zijn enkele autolaadkranen, ofwel kleine mobiele hijskranen, en stationaire kranen in de loodsen, die zich horizontaal voort­bewegen over stalen balken. Daarom huren we voor zwaardere klussen de hijs­ en transportmaterialen van externe partijen. Zoals platformwagens die zijn opgebouwd uit kleinere modules en die we op maat kunnen maken voor een karwei. Voor transport over water gebruiken we pontons en drijvende hijsinstallaties of bokken. Het hijswerk gebeurt met vaste of mobiele kranen.' De voorbereidingen voor de plaatsing van grote machines begint soms al jaren tevoren. 'De hoge hijskranen moeten we vaak al twee jaar van tevoren vast­leggen', weet hij uit ervaring, 'en natuurlijk moeten de installaties zelf eerst gemaakt worden.'

Gevaarlijke locatie | Bij de hijswerk­zaamheden zijn veel partijen betrokken. Bij een grote klus al snel zo'n dertig à veertig mensen, afkomstig van de betrokken hijskraanleveranciers, ingeniersbureaus en ExxonMobil­ afdelingen. De plant levert mensen van Engineering, Process, Technical en Safety. 'Voor iedereen is veiligheid altijd nummer één. "Als het niet veilig kan, doen we het niet", hebben we als stelregel.' Het risico van het werk zit overigens niet in de massa van het te verplaatsen onderdeel. 'Op zich maakt het niet uit of je nu iets moet optakelen van honderd of van duizend kilo', meent Sjaak van der Steen. 'Het risico zit 'm namelijk niet in het gewicht, maar in de locatie. Wáár bevindt het apparaat zich?' Hij legt uit: 'Stel dat je een veiligheids­ventiel van vijftig kilo moet vervangen op een toren. Zo'n ventiel blaast bijvoorbeeld hete stoom als de druk binnen te hoog wordt. Die situatie is in aanleg gevaarlijker dan het plaatsen van een gevaarte van vijfhonderd ton aan de kant van een weg met niets in de buurt.'

Risico's beperken | Om de risico's tot een minimum te beperken, kent ExxonMobil verschillende veiligheids­regels en ­procedures. 'Heel belangrijk is het meten van de kracht die een machine op de ondergrond uitoefent, de bodemdruk. Op de raffinaderij geldt dat deze maximaal tien ton per vier­kante meter mag zijn. Die druk kun je verlagen door een object te laten steunen op zogenoemde stempelplaten, die het gewicht verdelen. Als iets via wegtransport wordt aangevoerd, dan is het vanzelf in orde: op de Nederlandse wegen mag je maximaal twaalf ton per as vervoeren. Toch checken we dat nog een keer bij aankomst. Ook controleren we de bodem met ultrasone geluids­golven op eventuele holle ruimtes. Daarnaast maken we een risico­ inventarisatie, waarbij we onder andere letten op ontploffingsgevaar en toxische stoffen. Externen die op onze fabrieken komen werken, tonen we een uit­gebreide voorlichtingsfilm met alle relevante informatie over veiligheid. Verder zijn we met een groot aantal bedrijven in de Botlek verenigd in het samenwerkingsverband Deltalinqs, waarin we veel procedures hebben gestandaardiseerd.'

<Er blijven factoren waar je geen vat op krijgt.>

Improvisatie | Ondanks alle voor­zorgsmaatregelen blijven er factoren waar je geen vat op krijgt. 'Zoals de wind', vertelt Sjaak van der Steen. 'Daarom houden we het weer zorgvuldig in de gaten. Meestal weet je een paar dagen van tevoren of er een storm op komst is. Bij windkracht acht à negen strijken we de hoge hijskranen, die soms tot wel tot tweehonderdvijftig meter de lucht in reiken. Een gewone mobiele kraan kunnen we gebruiken tot zeven beaufort. Ook bij dreigend onweer leggen we de boel plat. Een blikseminslag is wel het laatste wat je wilt meemaken.' In de praktijk doen zich natuurlijk ook onverwachte zaken voor. Dat vraagt dan om improvisatie. 'Dat is een van de leukste aspecten van mijn werk. Een eenvoudig voorbeeld maakte ik mee met de vervanging van een oude destil­latietoren. Toen we die wilden optakelen, bleken de stalen ogen te ontbreken om de kabels aan vast te maken. Die zijn er ooit eens afgezaagd. Toen hebben we een mangat boven in de toren gebruikt als bevestigingspunt en op een andere plek hebben we een nieuwe mangat­constructie eraan gelast. Simpel, maar doeltreffend.'

Hoogtevrees | Sjaak van der Steen begeeft zich met enige regelmaat in masten van vele tientallen meters hoog. Voor dit werk moet je dus geen hoogte­vrees hebben. Hij herinnert zich de keer dat hij in een liftje zeventig meter de lucht in moest. 'Het waaide stevig en ik moest naar boven om daar de windsnel­heid te meten. Een veiligheidsman van de raffinaderij stond bij me op de begane grond en vroeg of hij een keertje mee mocht. Nu was het mijn collega's en mij opgevallen dat hij nogal veel branie had, dus zei ik ja en fluisterde de machinist in het oor dat het allemaal wel iets sneller mocht dan normaal. Toen we op dertig meter zaten, vroeg ie of ie alsjeblieft heel snel naar beneden mocht.' Sjaak van der Steen lacht er hartelijk om en voegt toe: 'Natuurlijk gebeurde dit wel binnen de veiligheidsmarges.'