Metaforen van het eeuwige vakantiegevoel

Liefhebbers van de natuur, historische gebouwen of monumentale kunst zullen niet snel hun hart ophalen aan de vormen van een tankstation. Ten onrechte, want in de loop van de geschiedenis zijn veel mooie stations gebouwd, waarvan een aantal inmiddels zelfs tot het industriële erfgoed behoren, zoals de scheppingen van de beroemde Nederlandse architect Dudok. Maar ook een modern brandstofverkooppunt kan in de vallende schemering een verpletterende indruk maken. Schilder araun gordijn (Amsterdam 1948) twijfelt niet: 'Benzinestations zijn voor mij bijzonder schilderachtige organisch gegroeide beelden.'

TEKST ARNE LASANCE FOTO'S ARAUN GORDIJN

Araun Gordijn ontwikkelde al vroeg een fascinatie met dikke Amerikaanse sleeën met wulpse vormen en veel blinkend chroom.

'Mijn ouders stuurden mij, om mijn vreselijke Amsterdamse accent af te leren, naar een chique school tegenover het Stedelijk in Zuid. Op weg daarheen kwam ik steeds voorbij een juwelier, in de buurt van de PC Hooftstraat, en daar stond altijd een enorme slee geparkeerd, een Plymouth of een Chrysler, met liefst drie kleuren. Als gereformeerd jongetje stonden die grote glimmende automobielen voor mij voor luxe, voor rijkdom, voor die verre wereld van Hollywood en onze bevrijders - maar ook voor iets geheimzinnigs, voor iets dat eigenlijk niet helemaal deugde, voor iets dat wel zondig moest zijn. En dus dubbel aantrekkelijk voor een jongen van een jaar of tien.'

Esso station met Cadillac 1951
Olieverf 1200 x 120 cm. Particulier bezit

'Ik had altijd al veel getekend, en ik mocht van vader uiteindelijk naar de Rietveld Academie, maar alleen 'als ik daar ook een vak zou leren'. Dat werd toen dus 'Gebonden Grafiek', daarmee kon je immers de reclame in. Maar al snel werd me duidelijk dat ik me in die wereld niet thuis voelde. Ik koos toen voor beeldhouwen, de enige 'vrije' studierichting die er was. Bijkomend voordeel was dat je daar geen losbandige kunstenaar was, maar goed je hersens moest gebruiken - anders bleef zo'n ding natuurlijk niet staan. Pas na jaren durfde ik te gaan exposeren. Intussen had ik wel allerlei bijbaantjes, vooral in de toen opkomende filmindustrie of als hulpje van fotografen. Ik bleef al die tijd ook tekenen en schilderen, maar dat was duister en emotioneel werk, alleen voor mezelf.'

Pop art | 'Beelden' maken was duur en je verkocht niet zoveel. Gelukkig was er de BKR, de regeling voor beeldende kunstenaars waardoor ik regelmatig kon eten. Een stipendium stelde me bovendien in staat een eerste trip naar de VS te maken, voor 90 dollar twee maanden met de Greyhound dwars door het land. Daar had ik mijn hele jeugd van gedroomd, en ik keek mijn ogen uit.' Toen die BKR midden jaren '80 ophield heb ik alles goed op een rij gezet. Hoe zou ik mijn brood kunnen verdienen, zonder mijn ziel en zaligheid te verkopen?'

Ik besloot toch te kiezen voor tekenen en schilderen. Ik had de techniek gelukkig bijgehouden en verder ontwikkeld. Ik ging die inzetten om meer realistisch te werken – dat zou beter verkopen, en ik kon toch doen wat ik zelf wilde.' 'Ik was in die tijd erg geïnspireerd door de Pop Art beweging, door mensen als Roy Lichtenstein, Andy Warhol en Claes Oldenburg. Zij schilderden of construeerden alledaagse objecten en verhieven die zo tot echte kunst. Oldenburg, mijn favoriet, werd bijvoorbeeld zeer geïnspireerd door de Chrysler Airflow uit 1935, de eerste gestroomlijnde auto. Zo wilde ik ook gaan werken.'

Araun Gordijns beste schilderijen van benzinestations
zijn opgenomen in het boek Triviale Illusies.

'Pop Art, denk aan Andy Warhol, was ook art for the masses, doordat grafische reproducties gemaakt en verkocht werden. Ik liet dus gicleeprints van sommige schilderijen maken, een soort inkjet-prints in beperkte oplage. Ik maak overigens in tegenstelling tot de meeste grafici wel elke afdruk een fractie anders dan de andere, zodat het toch weer echte unica zijn, en geen platte reproducties.'

Amerika trekt | 'Al in de jaren '70 trok ik dus voor het eerst dwars door Amerika, later heb ik dat meermalen met huurauto's mogen herhalen. Steeds werd ik daar getroffen, niet alleen door die fantastische auto's uit mijn jeugd, maar vooral ook door de gas stations, de benzinestations. Dat waren vaak echt centrale punten in het plattelandsleven; je kon er niet alleen tanken maar er was ook een drug store, een winkel en een werkplaats. Het waren voor mij bijzonder schilderachtige organisch gegroeide beelden, elk met een eigen verhaal en geschiedenis. Ik maakte duizenden foto's, die ik later gebruikte voor mijn schilderijen en aquarellen.' 'Zo werden die beelden van auto's en tankstations tot metaforen van reizen, van voorbij trekken, een soort eeuwig vakantiegevoel. Het lag dan ook voor de hand dat ik die als onderwerp zou kiezen.'

Wat gebeurt daar? | 'Ik maak werk waar ikzelf erg achter verstopt blijf. Ik wil dat de afstand tussen de artiest en het kunstwerk zo groot mogelijk is.' 'Ik voel me helemaal geen hyperrealist of fotorealist, zoals de mensen vaak denken. Ik werk wel met foto's, maar dan liefst met een hele serie, van de voorkant, de achterkant, de omgeving vooral. Dat hoort er allemaal bij, inclusief de verhalen die ik erbij hoor of verzin. Fotorealisten werken vanuit één plat fotobeeld, waarin niets veranderd of vervormd wordt, hoogstens door een uitsnede of in het handschrift van de schilder. Ik heb juist de ruimte eromheen nodig, die moet ik kennen – vandaar dat ik meer foto's en verhalen nodig heb. Dan pas ga ik schetsen, en maak ik mijn schilderij. Het zijn dus nooit één op één afbeeldingen van een tweedimensionale werkelijkheid, zoals een foto.

<Het is altijd stil in mijn schilderijen>

Het is altijd stil in mijn schilderijen. Ik suggereer misschien dat er mensen net weggegaan zijn. Soms zie je iemand vaag achter het stuur van een auto, of achter het glas in de winkel. Ik stel mezelf tot taak, dat je als toeschouwer jezelf de vraag stelt: Wat gebeurt daar?

Als ik dat bewerkstellig, ben ik tevreden.' 'In Venlo is bijvoorbeeld een prachtig oeroud Esso-station gerestaureerd; het dient nu als entree van het Limburgs Museum. Dat zou ik graag gebruiken in een schilderij, maar het 'leeft' nog niet voor me. Ik heb genoeg afbeeldingen, maar ik zou – misschien wel via lezers van dit tijdschrift! – verhalen willen horen van mensen die er tegenover woonden, die er gewerkt hebben of die er altijd tankten. Ik hou me aanbevolen!'

Esso station met Chevrolet 1953 en Buick 1950
Olieverf 70 x 90 cm. Collectie kunstenaar

Tankstations | 'Wat die voorkeur voor Amerika betreft, op een gegeven moment ben ik daar overheen gegroeid. Ik ben toen ook hier in de archieven gedoken en heb naar Nederlandse tankstations gezocht. Vooral bij Esso heb ik veel gevonden! Het bleek dat er een hele serie interessante architecten bezig is geweest. Dudok, beroemd van het stadhuis in Hilversum, heeft een model ontworpen, waarnaar meer dan honderd tankstations gebouwd zijn. Nog interessanter was Van Ravesteyn, die voor de NS veel gebruiksarchitectuur ontwierp, maar ook 24 prachtige tankstations, telkens met een andere vorm. Daar ben ik de laatste tijd heel druk mee bezig geweest, om die in mijn systeem te krijgen.

Voor mij is het benzinestation synoniem aan voorbij trekken. Niet voor niets heb ik mijn eigen 'uitgeverij', waar ik boeken met mijn werk uitgeef, Passing By Productions genoemd! Als je mijn fascinatie wilt samenvatten, dan komt het denk ik neer op een continu passeren, ergens aan voorbij gaan, en niet echt erin duiken, als mens. Het leven als een road movie, de wereld reist aan mij voorbij. Of ik aan de wereld natuurlijk. Dat is wat er elke keer weer bovenkomt.'

'Ik merk dat dat ook bij andere mensen zo werkt, dat ze ook iets bijzonders voelen bij het zien van een benzinestation. En dat is wat je als kunstenaar moet doen: mensen meetrekken in jouw verbeelding. Schilders van stillevens doen het met een schaal vruchten – ik doe het met auto's en tankstations.'

Araun Gordijns werk is opgenomen in vele museale en privé-collecties in binnen- en buitenland. De kunstenaar heeft een boekje samengesteld waarin zijn beste schilderijen van benzinestations zijn opgenomen. Er figureren veel Esso- en Mobil-stations in deze uitgave. Meer informatie over zijn werk vindt u op www.araungordijn.nl.