Spelen met moleculenExxonMobil heeft opnieuw in zijn Antwerpse solventenfabriek of, de officiële benaming, de Antwerp Performance Intermediates Plant (APIP) geïnvesteerd. Afgelopen jaar is de capaciteit uit gebreid tot ruim 700.000 ton per jaar. De manager van de fabriek, Pieter Hoeijmans, roemt de operationele en economische voordelen die de volledige integratie van deze chemische installaties in de raffinaderij met zich meebrengt: 'De wereld kijkt naar ons.' TEKST ANTON BUYS FOTO'S STEFAN DEWICKERE De ExxonMobil-raffinaderij in Antwerpen herbergt een groep installaties die je niet snel op dit soort fabriekscomplexen zult aantreffen. Het zijn de reactoren en distillatiekolommen die samen de Antwerp Performance Intermediates Plant (APIP) vormen. Bij medewerkers staat deze productie-eenheid sinds jaar en dag bekend als de solventenfabriek, want ooit waren solventen (oplosmiddelen) het enige product. Dit feit verklaart meteen waarom deze installaties een buitenbeentje zijn. Solventen zijn namelijk een chemisch product en aangezien raffinaderijen eigenlijk geen chemische fabrieken zijn, verwacht je deze installaties hier niet. Wat zit hier achter?
Exxol | Lijmen Van Atlas tot Marshall | Kenners van de raffinaderijgeschiedenis weten hoe en waarom de productie van oplosmiddelen zich in Antwerpen een vaste plaats heeft verworven. De voorganger van het huidige uit 1953 daterende fabriekscomplex, de Atlas-raffinaderij 'op het Zuid', maakte voor de Tweede Wereldoorlog al oplosmiddelen. Niet lang nadat Jersey Standard, dat later omgedoopt zou worden in Exxon en nog later in ExxonMobil, de nieuwe raffinaderij bij het Marshall-dok in gebruik had genomen, verhuisden alle onderdelen die nog bruikbaar waren, waaronder de tanks, naar de nieuwe locatie. Sindsdien is de productie van solventen voor de raffinaderij altijd een belangrijke inkomstenbron gebleven en zelfs cruciaal voor het voortbestaan ervan. In de loop der jaren is er daarom geregeld in geïnvesteerd. Geïnnoveerd is er ook. Het productenpallet is onder invloed van de technologische vooruitgang in de chemische sector enorm uitgebreid. Vandaar dat ExxonMobil in de markt over Performance Fluids of Performance Intermediates spreekt, want er wordt hier tegenwoordig veel meer gemaakt dan vloeibare koolwaterstoffen waarin je iets kunt oplossen. De technologen van ExxonMobil Chemical zijn in samenwerking met de afnemers voortdurend bezig nieuwe applicaties te bedenken voor deze groep van chemische producten. De variatiemogelijkheden lijken oneindig. Van reinigingsmiddelen, via insecticiden, extractiemiddelen, brandstofadditieven, chemicaliën die schimmelvorming tegengaan, verdampingsmiddelen voor lijm- en kleefstoffen, brandstof voor draagbare kacheltjes tot, ja ook nog steeds, oplosmiddelen voor allerlei verschillende soorten coatings (zie Veelzijdig Productengamma).
Isopar | Luchtverfrisser Geïntegreerde productie | APIP is de grootste fabriek van dit type in Europa. Dat zou je overigens niet zeggen als je er een bezoek aan brengt. De installaties liggen verscholen tussen andere raffinaderij-eenheden en beslaan maar een kleine oppervlakte. De productie is volledig geïntegreerd in het raffinageproces. Medewerkers van ExxonMobil Chemical zijn hier daarom niet te vinden, met uitzondering van één persoon, de plant manager, Pieter Hoeijmans. Met hem spreken we over het productieproces, de specifieke kenmerken van solventen, zoals we ze in dit artikel blijven noemen, en de recente en lopende expansieprojecten, waarmee de productiecapaciteit voor het eerst sinds de jaren tachtig weer flink is uitgebreid. Hij vertelt eerst hoe deze vloeibare koolwaterstoffen gemaakt worden. 'We krijgen van de verschillende raffinaderijeenheden diverse ontzwavelde voedings - stromen. Dan vindt een eerste destillatie plaats. Vervolgens halen we in speciale eenheden, de hydrotreaters, waarvan we er drie hebben, het grootste deel van de aromaten uit de oliefracties die zijn overgebleven. Ten slotte destilleren we door tot het gewenste eindproduct is gemaakt. Je kunt daarin eindeloos variëren door de volgorde van de destillatie- en hydrofi-ningstappen te veranderen. We spelen als het ware met moleculen.'
Voorbeeldfunctie | De volledige integratie van (petro-) chemische activiteiten in het raffinageproces is vrij uniek binnen het ExxonMobil-circuit. Of APIP wat dit betreft nog lang het alleenrecht zal houden, lijkt onwaarschijnlijk. Overal ter wereld waar ExxonMobil's chemische fabrieken zich in de nabijheid van een raffinaderij bevinden is een integratieproces op gang gekomen. In Rotterdam bijvoorbeeld delen de ExxonMobil-raffinaderij en de Aromatenfabriek, die zich beide op één productielocatie bevinden en tot voor enkele jaren gescheiden opereerden, steeds meer ondersteunende diensten. Het achterliggende doel van deze strategische verandering is kostenmanagement. Het is nu eenmaal efficiënter om één veiligheidsafdeling, één laboratorium, één engineeringafde- ling, één personeelsafdeling, en dergelijke te hebben dan twee. De solventenfabriek in Antwerpen geldt voor deze en dergelijke herstructureringsprocessen als lichtend voorbeeld. 'De hele wereld kijkt naar ons', zegt Pieter Hoeijmans erover. 'De raffinaderij doet al het engineering, productie- en onderhoudswerk, met inbegrip van de kwaliteitscontrole. Zelf maak ik als plant manager deel uit van het managementteam van de raffinaderij. Wij betalen een vergoeding voor alle diensten die zij aan ons verlenen. Het spreekt voor zich dat, als we op onszelf zouden staan, deze kosten veel hoger zouden zijn.' 'Onze Chemicalorganisatie beperkt zich tot het marketen en distribueren van de producten. Dat is niet alleen een kwestie van ver -kopen en distribueren. Door de hoge specialisatiegraad is het cruciaal dat de klantenservice perfect is. Vooral de technische ondersteuning is belangrijk. Ons Technology Center in Brussel speelt een centrale rol in dit businessmodel. Zij kennen de vele vloeibare koolwaterstoffen die wij maken als geen ander. Samen met onze klanten proberen zij onze productspecificaties continu aan te passen aan de laatste vereisten en in te spelen op nieuwe toepassingen.'
Varsol | Bitumen Expanderen | Een jaar geleden maakte ExxonMobil bekend dat het weer gaat investeren in de solventenproductie in Antwerpen. Inmiddels zijn de twee eerste fasen van deze uitbreiding afgerond. De eerste stap, tijdens de grote onderhoudsstop van de raffinaderij in 2006, was het uitbreiden van de productiecapaciteit door meer uit de bestaande configuratie te halen. Dat kon door middel van kleine maar slimme optimalisaties, waarmee tegen relatief geringe kosten het productievolume werd verhoogd. De tweede fase bestond uit het plaatsen van een nieuwe reactor en het verhogen van de capaciteit van twee destillatie-eenheden door er nieuwe schotels en pakkingen in te plaatsen. Bovendien werden op diverse plekken in de fabriek nieuwe pompen en warmtewisselaars geïnstalleerd. De laatste en derde fase – het Ultra Low Aromatics Project, ULA – is onlangs goedgekeurd. Dit project bestaat uit het bijplaatsen van een nieuwe hydrotreater, waarmee nog meer aromaten uit het product kunnen worden verwijderd. Iets dat nodig is om aan toekomstige milieueisen te kunnen voldoen De start-up van deze installatie is voorzien in het najaar van 2009.
Pieter Hoeijmans: Dubbelslag | De solventenproductie in Antwerpen heeft een lange weg afgelegd. Wat ooit begon als een klein fabriekje dat oplosmiddelen maakte, is uitgegroeid tot een van de belangrijkste leveranciers van vloeibare chemicaliën ter wereld, met afzetgebieden in Europa, het Midden-Oosten en Verre Oosten. En de ontwikkeling gaat door. De recente projecten hebben ertoe geleid dat de voeding vanuit de raffinaderij is toegenomen met vijf tot tien procent en de capaciteit tot meer dan 700 kiloton per jaar. Pieter Hoeijmans kijkt met vertrouwen naar de toekomst: 'Dankzij deze investering hebben we een dubbelslag gemaakt: we kunnen meer product maken, maar we kunnen ook beter inspelen op de steeds gevarieerdere behoeften van de markt.' |
