Innovatief denken

Zo blijft het gas stromen

De vraag naar aardgas stijgt en zal naar verwachting ook blijven stijgen. Tegelijkertijd gaan bestaande gasvelden langzaamaan minder produceren. Dat is vervelend, maar niet onoverkomelijk. Innovatie is de sleutel.

ExxonMobil innoveert in de volledige keten van exploratie, productie, transport en importprojecten. Zo kan meer gas worden aangeboord, gewonnen, vervoerd en geïmporteerd, waardoor de beschikbare reserves beter worden benut.

De geologen en ingenieurs van Exxon- Mobil hebben de beschikking over de modernste driedimensionale visualisatieapparatuur. Daarmee worden virtuele modellen gemaakt van de verschillende aardlagen op basis van de verzamelde meetgegevens. In speciale voor dit doel ingerichte ruimtes onderzoeken de experts wat de beste plaats is voor een boorput en hoe deze het beste kan worden geslagen.

Is dat eenmaal bekend, dan moet een efficiënte manier van winning gevonden worden. Voorbeeld hiervan is het inzetten van de nieuwe Trident Monotowers, platforms op één paal, waarvan het ontwerp is gebaseerd op dezelfde technologie die gebruikt wordt voor de bouw van offshore windmolenparken. Dit type onbemande platforms is geschikt voor vier tot zes boorputten. Ze zijn relatief goedkoop in bouw en onderhoud, ook al omdat ter plekke wind- en zonne-energie wordt opgewekt en het gas wordt geëxporteerd via de bestaande infrastructuur. Zo zijn of worden verschillende kleinere gasvelden in het zuidelijke Noordzeegebied, waaronder de Nederlandse sector, waarin ExxonMobil een significant belang heeft, rendabel gemaakt zonder de CO2-uitstoot te verhogen.

Sleipner Het Sleipner-veld in de Noorse sector van de Noordzee is een van de belang rijkste locaties in Europa voor onderzoek naar het afvangen en opslaan van CO2.	LNG-terminal in de Adriatische Zee In Algeciras worden de verwerkingsinstallaties aangebracht op het bouwwerk dat uiteindelijk als LNG-terminal in de Adriatische Zee zal komen te liggen. Wanneer de constructie af is, zal het gietbassin onder water worden gezet, waarna de installatie al drijvend naar zijn uiteindelijke plek voor de kust van Noord-Italië wordt gesleept.

Opgesloten gas | Ook tight gasvelden zijn met innovatieve technieken rendabel te maken. In die velden zit gas opgesloten in niet-doorlatende rotsformaties. Met geavanceerde hydraulische breektechnieken worden scheuren gemaakt in het gesteente en wordt een weg gebaand voor het ingesloten gas. Bij het Duitse Söhlingen heeft Exxon- Mobil met deze techniek een gasboring gedaan op een diepte van 4400 meter. Deskundigen zijn van mening dat de gasproductie van Duitsland op deze manier met een vijfde kan toenemen.

Effectiever | Een andere mogelijkheid is om de beschikbare infrastructuur maximaal te benutten. Dat blijkt te kunnen met relatief kleine ingrepen, ook bij velden die lang in gebruik zijn. In het Noorse Statfjordveld (21,4% belang van ExxonMobil) zijn veel extra boorputten geslagen om het veld tot 2018 in gebruik te kunnen houden. Ook is het platform aangepast en het veld om gezet van olie- naar gasproductie. Daarnaast is de Tampen Link-pijpleiding aangelegd, dat Statfjord aansluit op het Britse FLAGS-pijp leidingsysteem. Tijdens die operatie is de FLAGS-pijp leiding gewoon in gebruik gebleven, ondanks de boor- en laswerkzaamheden van de duikers op een diepte van 145 meter. Ook het pijpleidingenstelsel in het Statfjordveld wordt op die manier aan het FLAGS-stelsel gekoppeld. Zo neemt de capaciteit flink toe en zal gas uit satellietvelden van het Statfjordveld en velden van derden naar het Verenigd Koninkrijk worden geleid.

Ook via de exploitatie van Ormen Lange (7% belang van ExxonMobil) komt gas uit Noorwegen in het Verenigd Koninkrijk terecht. Dit project is een van de grootste en ingewikkeldste industriële projecten die Noorwegen ooit heeft gekend. De exploitatie van het veld gebeurt uitsluitend door onderzeese boorputten met de bijbehorende infrastructuur, en dat op een diepte tot één kilometer. De geproduceerde grondstoffen worden daarna over een afstand van 120 kilometer naar de kust getransporteerd.

Ormen Lange Het Ormen Lange-veld in Noorwegen wordt volledig geëxploiteerd met onderzeese boorputten en bijbehorende infrastructuur, op een diepte van soms wel één kilometer. Het gas wordt aan land verwerkt en vervolgens over een afstand van 1200 kilometer naar het Verenigd Koninkrijk getransporteerd via de Langeled-pijpleiding. kunnen managen.	L09-platform met Monotower In het L09-veld in de Nederlandse sector van de Noordzee wordt een innovatief Monotower-platform geïnstalleerd. Vergelijkbare platforms worden ook gebruikt in het Nederlandse K17-veld en twee Britse velden: Cutter en Caravel. Voor de stroomvoorziening van de Monotowers worden wind- en zonne-energie gebruikt.

Aan land wordt het gas verwerkt in een nieuwe fabriek in Nyhamna en daarna over een afstand van 1200 kilometer, via de onderzeese Langeled-exportpijpleiding en het Sleipner-platform, naar Easington in het Verenigd Koninkrijk getransporteerd. Dit is de langste gaspijpleiding ter wereld. Voor de bouw was één miljoen ton staal nodig. Het project draait sinds september 2007 en kan gedurende de komende 40 jaar voorzien in een vijfde van de gasbehoefte van het Verenigd Koninkrijk.

Vloeibaar aardgas uit Qatar | Vanaf 2010 gaat de Arabische Golfstaat Qatar jaarlijks ongeveer 77 miljoen ton aardgas exporteren. ExxonMobil neemt daarvan, via deelname aan joint ventures, 61 miljoen ton per jaar voor zijn rekening. Dat gas wordt niet per pijpleiding maar per schip onder andere naar Europa getransporteerd. Eerst wordt het zo ver afgekoeld dat het condenseert tot vloeibaar aardgas (liquified natural gas, LNG). Zo krimpt het volume met een factor 600, wat transport per schip en trein mogelijk maakt.

ExxonMobil en Qatar Petroleum bouwen met enkele partners twee nieuwe Europese aanvoerterminals, die nog meer import mogelijk maken. Voor de Adriatische kust van Noord-Italië komt een terminal waarop LNG kan worden gelost, opgeslagen en omgezet in gas. De betonconstructie van deze terminal is 180 meter lang, 88 meter breed en 47 meter hoog. Er komen twee grote aardgashouders op volgens het door ExxonMobil gepatenteerde, modulaire systeem. De terminal wordt nu gebouwd in het Spaanse Algeciras en binnenkort te water gelaten en naar Italië versleept. Daar komt het op de 29 meter diepe zeebodem te rusten, op 15 kilometer uit de kust en dus niet zichtbaar vanaf het vaste land. De eind dit jaar in gebruik te nemen terminal zal ongeveer een tiende van de huidige aardgasbehoefte van Italië kunnen dekken. Op het vaste land van het Verenigd Koninkrijk is bij Milford Haven een nog grotere terminal in aanbouw. Die heeft vijf aardgashouders, elk ongeveer 95 meter breed en 45 meter hoog, groter dan de Londense concertzaal royal Albert Hall. De houders worden gemaakt met een glijdende bekisting. Een gietvorm van de houder wordt steeds gevuld met beton om een afgietsel te maken. Dit werkt aanzienlijk sneller dan de gebruikelijke methode waarbij de wanden van de houder geleidelijk worden opgebouwd met behulp van steigers en schotten. De terminal, South Hook geheten, kan jaarlijks 21,3 miljard kubieke meter aardgas omzetten uit LNG, ruwweg een vijfde van de huidige aardgasbehoefte van het Verenigd Koninkrijk. De eerste fase zal waarschijnlijk in de zomer van 2008 in productie gaan.

Het vloeibare aardgas wordt vanuit Qatar naar Milford Haven verscheept met een nieuwe vloot van 14 dubbelwandige schepen. Die vervoeren 80 procent meer dan de gebruikelijke LNG-schepen en » emitteren per eenheid getransporteerd gas 30 procent minder CO2. De transportkosten dalen navenant.

Ten slotte hebben ExxonMobil en QP LNG-installaties ontwikkeld die 60 procent groter zijn dan de vorige generatie. Daardoor dalen de kosten met meer dan een kwart en verbetert de concurrentiepositie voor het LNGimport wereldwijd.

Conclusie

Door de jaren heen hebben innovaties in de olie- en gasindustrie ontelbare obstakels uit de weg geruimd. Daardoor veranderen onconventionele reserves in conventionele reserves en kan energie effectiever, efficiënter en milieuvriendelijker worden opgewekt dan ooit tevoren het geval was.

LNG-terminal South Hook De LNG-terminal South Hook in het zuiden van Wales is een van de grootste olie- en gaswinningsprojecten in Europa. Iedere aardgashouder is voldoende voor een capaciteit van 155.000 kubieke meter – genoeg om het hele Verenigd Koninkrijk gedurende acht uur van gas te voorzien. Via een 128 km lange pijpleiding is de terminal aan het nationale gasleidingnet gekoppeld.	Söhlingen Z16-project Door middel van het winnen van gas uit rotsformaties ('tight gas'), zoals hier in het Duitse Söhlingen bij het project Z16, kan ExxonMobil driekwart van de Duitse aardgasproductie blijven leveren.

Feiten

Met belangen in de olie- en gaswinning in het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen, Nederland, Duitsland en Italië en een portefeuille met oudere en jonge velden is ExxonMobil de op één na grootste producent van koolwaterstoffen in Europa.