Torendans voor hogere marges

Aromatenfabriek in rotterdam investeert

De aromatenfabriek van ExxonMobil in de Botlek gaat momenteel flink op de schop. Een paar destillatiekolommen, 'torens', krijgen een andere functie en er komen een nieuwe reactor en moderne toren bij. Door deze torendans kan de fabriek meer waardevolle para xyleen produceren en gaat hij minder energie verbruiken. Een slimme investering die de fabriek concurrerend houdt.

TEKST ANTON DUISTERWINKEL FOTO'S KEES STUIP

Maarten ten doesschate schenkt zijn gasten graag een glaasje fris in. Want dat zit in PET-flessen en de groei van het gebruik van de kunststof PET is de motor achter een forse investering in 'zijn' fabriek. Ten Doesschate is de plant manager van de Rotterdam Aromatics Plant, RAP, van ExxonMobil in de Botlek. Die fabriek maakt onder andere paraxyleen en dat is de grondstof voor PET, dat dus onder andere voor plastic flessen en als grondstof voor vezels, dus textiel, wordt gebruikt.

'In Europa wordt elk jaar vier procent meer PET verwerkt; wereldwijd is de groei nog groter', weet Ten Doesschate. Her en der in de wereld worden daarom paraxyleenfabrieken uit de grond gestampt en ook ExxonMobil probeert te groeien waar dat economisch verantwoord is. Niet door nieuwbouw, dat is in Europa nauwelijks te verantwoorden vanwege de hoge kosten, maar door de capaciteit van de bestaande fabriek flink te verhogen. Ten Doesschate: 'We kunnen straks 140.000 ton meer paraxyleen per jaar produceren.' Dat is dan net genoeg om de Europese groei voor één jaar op te vangen. De RAP heeft twee fabrieken om paraxyleen af te scheiden. In één van de fabrieken is onlangs bij onderhoud een nieuwe moleculaire zeef ingebouwd. Ten Doesschate: 'Onder andere daardoor kan de productie flink stijgen, zonder extra investering.'

Opzienbarende inhoud | Voordat je paraxyleen kunt afscheiden, moet je het wel eerst maken. Daarvoor was onder andere een nieuwe toren nodig, die in Duitsland werd gebouwd. Het gevaarte van ruim 60 meter hoog kwam half juni de Rijn afzakken. 'Het opzienbarendste aan de nieuwe toren is echter niet zijn afmeting, maar de inhoud', vertelt Pim krom, technisch manager van de RAP. Binnenin zit een wand, waar de voeding overheen of onderdoor moet om bij de uitgangen te komen waar de verschillende producten uitstromen. Krom: 'Deze toren combineert zo een aantal scheidingen inéén.' Zo is er maar één kolom nodig in plaats van drie, wat vanzelfsprekend een efficiëntere investering is.'

<In totaal daalt het energieverbruik met ongeveer tien procent per ton product>

Bovendien kan warmte zo eenvoudig worden hergebruikt. Ten Doesschate: 'Waar we nu de buitenlucht opwarmen, gaan we de straks restwarmte van een bestaande fabriek straks nuttig gebruiken. In totaal daalt het energieverbruik met ongeveer tien procent per ton product en dat is één van de grote drivers achter dit project, want zoiets is niet alleen goed voor het milieu, maar vertaalt zich direct in een lagere kostprijs per ton. Daarmee concurreer je uiteindelijk in de markt.

Afsnoepen en plakken | Een nieuwe reactor gaat tolueen omzetten naar benzeen en paraxyleen. Krom: 'Die reactie verloopt heel specifiek, zonder bij producten, met een door ExxonMobil zelf ontwikkelde katalysator.' De katalysator snoept een klein stukje van het tolueenmolecuul af, zodat een benzeenmolecuul overblijft. Daarna plakt de katalysator dat stukje op een ander tolueenmolecuul en dat wordt dan een molecuul paraxyleen. Ten Doesschate: 'Het mooie hiervan is dat we eigen moleculen kunnen inzetten uit onze raffinaderij. Zo blijven we onafhankelijk van anderen.'

De fabriek gaat dus meer paraxyleen én meer benzeen maken, beide nuttige grondstoffen voor de chemische industrie. Van benzeen wordt bijvoorbeeld polystyreen, 'piepschuim', gemaakt. Ook tolueen is een nuttig product; het is een bekend oplosmiddel voor lijmen en een grondstof voor veel chemicaliën. Maar tolueen heeft maar een matige marge. 'De marges op paraxyleen zijn een stuk beter', motiveert Ten Doesschate alle omzettingen in de fabriek. De klanten staan er immers voor in de rij.

Volgend jaar in bedrijf | Het project om de fabriek aan te passen is al in volle gang. De fundering is gelegd, details van het ontwerp zijn bijna klaar en alle grote stukken equipment zijn geïnstalleerd of besteld. Het grootste stuk is dus de nieuwe toren, die inmiddels ook al overeind is getakeld. Tijdens de laatste grote onderhouds- en inspectiebeurt van de fabriek zijn al meer dan honderd nieuwe aansluitingen gemaakt. Die moeten het mogelijk maken om de fabriek volgend jaar zo snel mogelijk om te zetten. De paraxyleenfabrieken blijven gewoon draaien. Maar vanwege de 'torendans', waarbij de functie van een aantal kolommen verandert, zal een deel van de fabriek een week plat liggen.

Fabrieksdirecteur Maarten ten Doesschate
draait de eerste bout van de nieuwe toren aan.

Ondanks dat de investering door dit hergebruik minimaal is gehouden, gaat het al met al wel om een project dat in de tientallen miljoenen euro loopt. Krom: 'Op de top denk ik dat er ruwweg driehonderd mensen aan het project zullen werken'. Binnen ExxonMobil dertig tot vijftig man, van het ingenieursbureau een man of twintig, op andere plaatsen nog vijftig man die constructietekeningen maken en dan natuurlijk alle mensen die de fabriek op moeten bouwen. Er is nogal wat extra leidingwerk nodig om de oude torens te kunnen blijven gebruiken zonder ze te verplaatsen. 'Om die te kunnen bouwen is ongeveer 200.000 kuub aan stellingen nodig', weet projectleider Jaap Timmers.

Hier en elders | Toch is dit geen reden om naast de schoenen te gaan lopen. 'Dan sta je bij een leverancier in India tussen tientallen grote pompen voor een nieuwe fabriek van een ander en daar staan wij dan met onze vijf pompen voor een aanpassing', legt Timmers uit om het verschil tussen projecten hier en elders aan te geven. 'In India bouwen ze een compleet nieuwe fabriek die twee tot drie keer zo groot is als de onze op dit moment', weet Ten Doesschate. 'Dat is daar rendabel en dat is niet alleen vanwege de lagere loonkosten. Het business model is in die landen gewoon anders. Fabrieken hoeven zelfstandig geen marge te halen, als over hele keten van aardolie naar kleding maar winst wordt gemaakt. Bij ExxonMobil moet iedere processtap voldoende rendement opleveren net als iedere investering.'

'In dit project is ons dat gelukt, doordat we eigen moleculen kunnen gebruiken, op energiekosten besparen en bestaande installatie slim hergebruiken', vat Krom samen. Op die manier is het mogelijk gebleken in Europa de productie niet alleen te handhaven maar zelfs flink uit te breiden. Ten Doesschate zegt trots: 'We zijn van 300 kiloton aromaten per jaar in 1964 gegroeid naar 1800 kiloton in 2008'. Zo is en blijft de RAP een van de grootste paraxyleenfabrieken in de wereld.