INHOUDSOPGAVE | TERUG

De gedrevenheid van Julia Samuël

Niet minder dan 159.000 kilometer heeft de Brits/Nederlandse organisatie The Drive against Malaria inmiddels afgelegd om geïmpregneerde muskietennetten te verspreiden en hulp aan malariaslachtoffers te bieden. De twee drijvende krachten achter dit initiatief zijn Julia Samuël en David Robertson. Onlangs waren ze in Kameroen, waar ze verschillende afgelegen dorpen bezochten. In totaal werden tienduizenden netten uitgedeeld.

TEKST ANTON BUYS | FOTO'S JULIA SAMUËL EN DAVID ROBERTSON

Julia Samuël wordt even stil als ze naar één van de foto's van haar recente reis naar Kameroen kijkt. We zien een ernstig zieke baby die aan malaria lijdt, liggend in de armen van zijn moeder. Kennelijk went het nooit, ook niet als je er middenin hebt gezeten en ook niet als het 'maar' een foto is.

Julia Samuël temidden van een Baka-familie, in het zuidoosten van Kameroen.

Ooit was Julia een succesvol tv-presentatrice. Haar beslissing om dit vak vaarwel te zeggen en zich vrijwel voltijds op de bestrijding van malaria te werpen volgde op een ingrijpende persoonlijke ervaring. De ironie van het lot zou je het kunnen noemen. Op een van haar Afrikaanse reizen raakte ze zelf besmet met de gevaarlijkste variant van de gevreesde ziekte. Het liep bijna verkeerd af. Maar net als voorheen, toen Julia tot tweemaal toe de strijd moest aanbinden met een andere levensbedreigende ziekte, kanker, wist ze dit persoonlijke drama om te zetten in een positieve kracht, die haar nu om de drie maanden naar Afrika brengt. Daar bezoekt ze met haar soul mate en collega, de Engelsman David Robertson, meestal afgelegen dorps gemeenschappen om muskietennetten uit te delen, voorlichting te geven en eerste hulp te bieden aan malariaslachtoffers.

Distributie van muskietennetten in Bingongol
(Zuidoost-Kameroen (met David Robertson).

The drive to drive | David is al sinds 1988 actief in de strijd tegen malaria. Tien jaar geleden richtte hij The Drive Against Malaria (DAM) op, waaraan Julia en David nu gezamenlijk leiding geven. De naam is goed gekozen, want om van een onder neming als deze een succes te maken, moet je niet alleen gedreven zijn, maar ook in staat om in korte tijd tien duizenden kilometers af te leggen over nauwelijks begaanbare wegen, in gebieden zonder leidingwater en elektriciteit.

Het land dat beiden dit voorjaar bezochten, Kameroen, heeft vooral buiten de grote bevolkingscentra, waar de armoede het grootst is, veel van malaria te lijden. In veel regio's is malaria chronisch. In het zuidwestelijk kustgebied is de situatie de afgelopen tijd zelfs verslechterd. De kans op besmetting bedraagt daar niet minder dan 99%! Vandaar dat DAM zich in het bijzonder op deze regio concentreerde om duizenden geïmpregneerde muskietennetten met een lange levensduur (zogeheten LLINs, Long Lasting Impregnated Nets), medicijnen en diagnosemateriaal zoals thermometers uit te delen. Om de hulp een structureel karakter te geven werden daarnaast de lokale gezondheidscentra van de nodige middelen voorzien.

Verdeling van 2000 netten in het Lomie-District, Zuidoost-Kameroen.

Als buitenstaander vraag je je af hoe slechts twee mensen zulke grootschalige projecten tot een goed einde kunnen brengen. Het antwoord daarop is eenvoudig: Julia en David staan er niet alleen voor. Ze zoeken samenwerking waar dat maar kan, met nationale autoriteiten, met de logistieke afdelingen van grote hulporganisaties zoals UNICEF, het Wereldvoedselprogramma (WFP) en de VN, met lokale bestuurders en hulpverleners en niet te vergeten met particuliere sponsors zoals ExxonMobil*, die met financiële middelen of anderszins het werk van DAM mogelijk maken.

Julia legt uit hoe ze tewerk gaan. 'Wij gaan vooral naar afgelegen plekken, waar de grote hulporganisaties vaak niet aanwezig zijn. Die zijn meestal actief in crisishaarden. Zodra de acute nood voorbij is, vertrekken ze weer. Maar daardoor worden de gebieden die toevallig niet in de belangstelling staan, maar waar de nood ook hoog is, gemakkelijk vergeten. Juist daar ligt een taak voor kleine flexibele hulporganisaties zoals die van ons.'

Van voorpagina naar achterland | De recente Kameroen-trip van Julia en David begon in de hoofdstad Yaoundé. Daar maakten ze op 25 april de viering van de eerste wereldmalariadag mee. Ter gelegenheid hiervan werden met medewerking van DAM in vijf dagen niet minder dan 510.000 netten gedistribueerd in het centrale deel en noordwesten van het land. De eerste dagen van hun aanwezigheid werden daarnaast benut om met ambtenaren van het Ministerie van Volksgezondheid over de plannen van DAM te overleggen en de benodigde praktische regelingen te treffen. Het bezoek van Julia en David trok ook de aandacht van de lokale media. Artikelen met foto's van beiden sierden de voorpagina van de plaatselijke kranten en ze haalden zelfs het tv-journaal en radionieuws. \

Verwelkoming door de burgemeester van Bimbia, Zuidwest- Kameroen. Benzinestation.

Het zwaarste deel van de trip begon kort daarna, in het dorpje Bakingili, waar meer dan 1000 netten werden gedistribueerd. 'De mensen die daar wonen, worden dagelijks geïnfecteerd. Maar er is niets! Geen LLIN's, geen medicijnen. Als we eenmaal op zo'n plek zijn, beginnen we zo snel mogelijk met uitdelen.'

Aan muskietennetten heb je natuurlijk alleen iets als je eronder ligt. Dat ze toch een probaat middel zijn om besmetting met malaria te voorkomen, heeft te maken met het gedrag van het beestje dat de besmetting veroorzaakt, de Anopheles-mug. Dit insect gaat alleen 's nachts op jacht naar eiwitrijk bloed om haar (het is altijd een vrouwtje) eitjes te kunnen leggen. Met de beet van de mug dringt de malariaparasiet in het menselijk lichaam door. Een van de vier subsoorten van deze parasiet veroorzaakt malaria tropica, dat snel kan uitmonden in de gevreesde hersenmalaria. Het is de dodelijkste variant, waaraan wereldwijd per jaar meer dan één miljoen mensen bezwijken, voornamelijk kinderen jonger dan vijf jaar.

Zuidoost-Kameroen; troosten van een moeder die net haar kind heeft verloren Met malaria geïnfecteerde baby.

Omdat de mug alleen 's nachts actief is, is het essentieel dat iedereen die gevaar loopt, op tijd en beschermd door een muskietennet op bed ligt. 'Daarom besteden wij ook zoveel aandacht aan voorlichting en educatie. Uitdelen is niet genoeg; we willen er zeker van zijn dat de mensen ook snappen waarom netten onmisbaar zijn en weten hoe ze het net correct moeten ophangen. Vergis je niet, voor de meesten is het goed bevestigen van een muskietennet even moeilijk als voor ons het repareren van een auto. We komen daarom na een week terug om te controleren of de netten ook echt en zoals het hoort worden gebruikt. Gebeurt dat niet dan waarschuwen we en als ook dat niet helpt dreigen we soms zelfs dat we de netten weer mee zullen nemen.' De medewerking van plaatselijke notabelen blijkt heel belangrijk. 'Zonder respect voor lokale gebruiken en opvattingen kom je nergens. Het dorpshoofd geven we een centrale plaats in de uitvoering en nazorg. Dat verhoogt zijn prestige. Medicijnmannen en hun familie krijgen een voorkeursbehandeling, juist om te voorkomen dat ze gezichtverlies lijden. Het directe gevolg is dat ze ons niet tegenwerken maar ons werk aanbevelen bij de plaatselijke bevolking, die traditioneel veel vertrouwen in hen stelt. Alles doen met een glimlach, dat is ons devies.'

Disney helpt ook | Educatie is meer dan uitleggen hoe muskietennetten gebruik moeten worden. Julia en David maken ook veel werk van het verklaren van de oorzaken van malaria. Daarvoor gebruikten ze onder andere in het dorp dat ze na Bakingili bezochten, Bimbia, een film die al zestig jaar oud is. Het is een rolprent van Disney, die kort na de Tweede Wereldoorlog werd vertoond in delen van de Verenigde Staten waar malaria heerste en waarin kabouters een hoofdrol spelen. Deze tekenfilm bewijst nog steeds goede diensten in Afrika, omdat de leefomstandigheden van de kabouters voor de hedendaagse doelgroep heel herkenbaar zijn. 'We kunnen zo kennis overdragen en begrip kweken voor waar we mee bezig zijn. Brochures van westerse farmaceutisch bedrijven hoe goed bedoeld ook schieten meestal hun doel voorbij. De meeste mensen die wij proberen te bereiken, zijn analfabeet. En trouwens, wat hebben mensen die geen weegschaal hebben aan een instructie die de dosis van een medicijn koppelt aan kilo's? Wat is een uur voor iemand die de tijd meet aan de hand van de zonnestand?'

Muskietennetten klaar voor gebruik in Chop-Farm Bimbia, Zuidwest-Kameroen. Kilometers maken over stoffige wegen.

Een genegeerd volk | Samenwerken met de nationale en lokale autoriteiten is essentieel, schreven we al. Dat is niet altijd even gemakkelijk, zoals Julia en David ook in Kameroen moesten ervaren. Nadat ze hun werk in het zuidwesten van het land (voorlopig) hadden afgerond, vertrokken ze naar het zuidoosten. Daar leven de Baka, een bevolkingsgroep die behoort tot het pygmeeënvolk. Zij worden door de regering van Kameroen goeddeels genegeerd. 'Schrijnend', noemt Julia Samuël het lot van deze mensen. 'Ik heb vrouwen ontmoet die drie, vier kinderen hebben verloren. Het verdriet daarover is immens, want ze weten heel goed dat het voorkomen had kunnen worden. Het is meestal stil verdriet. Pygmeeën zijn vredelievend, bescheiden, gelaten zelfs, in tegenstelling tot de Bantoes die in hetzelfde gebied wonen, maar wel voor zichzelf weten op te komen. Dat maakt de Baka in feite weerloos en gemakkelijk te negeren, wat dus ook volop gebeurt.'

Dit najaar vertrekt Julia Samuël opnieuw naar Kameroen, met een nieuwe voorraad muskietennetten, medicijnen en andere middelen die de uitroeiing van malaria een stapje dichterbij zullen brengen. Opgeven is geen optie voor haar. In een recent Nederlands televisieprogramma dat in het teken stond van haar persoonlijke geschiedenis en ervaringen in de strijd tegen malaria, vatte ze bondig samen waarom: 'Ik ben een vechter'.

* ExxonMobil heeft The Drive against Malaria in 2007 en 2008 financieel gesteund met in totaal 50 duizend euro.

Zie verder:

Een vicieuze cirkel

 Print

INHOUDSOPGAVE | TERUG